Փետրվարի 16_20

Դաս ‘Երկրի տարեկան պտույտը: Կլիմայական եղանակների ստեղծումը:

Դասի հղումը

Դիտե’լ տեսանյութը

Պատասխանել Հարցերին

1.Ի՞նչ ուղեծրով է պտտվում Երկիրն Արեգակի շուրջ:

2.Ի՞նչ են կլիմայական եղանակները, որո՞նք են դրանց առաջացման գլխավոր պատճառները:

3.Ի՞նչ են արևակայության կամ արևադարձի օրերը, ե՞րբ են դրանք լինում:

4.Ի՞նչ են բևեռային շրջագծերը, ո՞ր լայնությունների են դրանք:

5.Ի՞նչ ենք հասկանում’ գիշերահավասարի օր ասելով:

Հարգելի՛ սովորողներ, այս շաբաթ ներկայացնելու եք հետևյալ թեման․

• Քորդավորների բազմազանությունը
• Քորդավորների ընդհանուր բնութագիրը
• Դասը սովորել պատմել-նոր դասագիրք-էջ՝ 106-108

Դասարանական աշխատանք․

Թեստ — Քորդավորներ

1. Քորդավորներին բնորոշ հիմնական առանձնահատկությունն է
   ա) խեցու առկայությունը
   բ) քորդայի առկայությունը
   գ) արտաքին կմախքը
   դ) թևերի առկայությունը

1. Քորդան իրենից ներկայացնում է
   ա) մկան
   բ) նյարդ
   գ) առաձգական լարաձև գոյացություն
   դ) արյունատար անոթ

1. Քորդավորների նյարդային համակարգը գտնվում է
   ա) որովայնային մասում
   բ) մեջքային մասում
   գ) գլխում
   դ) կողային մասում

1. Քորդավորների շնչառության օրգաններ կարող են լինել
   ա) միայն թոքերը
   բ) միայն մաղձերը
   գ) մաղձեր կամ թոքեր
   դ) մաշկը

1. Քորդավորների արյունատար համակարգը
   ա) բաց է
   բ) փակ է
   գ) բացակայում է
   դ) պարզ է

1. Քորդավորների հիմնական խմբերից է
   ա) փափկամարմիններ
   բ) հոդվածոտանիներ
   գ) ձկներ
   դ) որդեր

1. Ողնաշարավորները քորդավորների
   ա) առանձին դաս են
   բ) ենթախումբ են
   գ) տեսակ են
   դ) ընտանիք են

1. Քորդավորների մարմնի երկկողմանի համաչափությունը նշանակում է
   ա) մարմինը կլոր է
   բ) մարմինը բաժանված է հատվածների
   գ) մարմնի աջ և ձախ մասերը նման են
   դ) մարմինը ծածկված է թեփուկներով

Թեմա՝ Առաջին աստիճանի հավասարման բերվող տեքստային խնդիրներ։

Առաջադրանքներ՝340,341

1․Գրի ՛ր գոյականներ, որոնց առաջին կամ վերջին տառը փոխելով կստանաք թվականներ:

2. Գտի ՛ր` ինչն է մեկի մեջ մեկ, կրկինի մեջ` երկու, երեքի մեջ` ոչ մեկ:

3. Ո՞ր երաժշտական գործիքի անվանումն է կազմված դերանվան կրկնությամբ և «կ» տառի հավելումով:

4. Գտի ՛ր «վերամբարձ» բառում թաքնված բառերը` առանց խախտելու տառերի հաջորդականությունը:

5. Վար-վարկ և արկ-բարկ բառազույգերը կազմված են որոշակի օրինաչափությամբ: Նույնը դու արա:

տուն-կ

ունկ-տ

սար-ք

վար-ք

անձ-

այծ-

լոր-

այց-

թան-

կամ-

Համեղ միրգ եմ, բայց անվանս մեջ թաքցրած ունեմ բառեր: Գտիր դրանք:Սալոր, խաղող, տանձ, խնձոր, կեռաս, բալ, արքայանարինջ,

1. Կարոտ բառում թաքնվել են կար, ար, արոտ բառերը: Սալոր-sa Sal lor vor, պարտեզ-par art ez, հովհար-hov har , հոտաղ-hot vot tax ax, թակարդ-tak ka kard բառերի մեջ ևս նույն կերպ բառեր են թաքնվել: Գտիր այդ բառերը:

2. Հրատ, սանր, դաշտ, կուշտ, մերկ բառերը բառամիջում մեկ տառի հավելումով նոր բառեր
են դառնում: Ի՞նչ բառեր են դրանք:

 3. Ո՞ր բառերի առաջին տառը հանելով նոր բառ չի ստացվի:
Ափսե, մարտ, հորդ, ասեղ, կարոտ, սիրտ, աշուն, սպիտակ, գորշ, վաղ, բակ, ծիրան, կարթ:

4.Ո՞ր բառից են «քամվել» ավար, նավ, արկ, կում, ար, վար, վարկ
բառերը:
Ա) նավավար
Բ) նավարկում
Գ) նավաբեկում
Դ) նավապետ

5,Բառաշարքում ո՞ր բառերն են «երկերեսանի»:
Համ, ոսպ, մուկ, կաթ, աթոռ, խավ, նամակ, նուշ, կատու, բահ, գաթա: Փորձիր ինքդ շարունակել շարքը:

6․Տարբեր կենդանիներ են հնարամտորեն թաքնվել (ձախից աջ)
բերված նախադասության մեջ: Գտիր դրանք:
Զանգակատուն տանող խորդուբորդ ճանապարհով երիտասարդները աղմուկաղաղակով, բայց ծուլորեն մոտեցան եզերազարդ աղբյուրին։

Դերանուններ  կոչվում են այն բառերը, որոնք մատնացույց են անում առարկա, հատկանիշ, քանակ` առանց դրանք անվանելու:

Դերանունների  գործածությությունն  խոսքն  ազատում  է  կրկնություններից:

Դերանունները ութ տեսակի են` անձնական, ցուցական, փոխադարձ, հարցական, հարաբերական, որոշյալ, անորոշ, ժխտական:

Անձնական դերանուններն են՝ ես, ինքս, մենք, ինքներս, դու, ինքդ, դուք, ինքներդ, նա, ինքը, նրանք, իրենք:

Ցուցական դերանուններն են` սա, դա, նա, այս, այդ, այն, սույն, նույն, միևնույն, մյուս, այսպես, այդպես, այնպես, այսպիսի, այդպիսի, այնպիսի, նույնպիսի, այսքան, այդքան, այնքան, նույնքան, այսչափ, այդչափ, այնչափ, նույնչափ, այստեղ, այդտեղ, այնտեղ:

 Փոխադարձ դերանուններն են` իրար, միմյանց, մեկմեկու կամ մեկմեկի:

 Հարցական դերանուններն են` ո՞վ, ի՞նչ, ինչպիսի՞, ինչքա՞ն, ինչպե՞ս, ինչու՞, ո՞ր, ո՞րը, որքա՞ն, որչա՞փ, որպիսի՞, ո՞րերորդ, որտե՞ղ, ե՞րբ, ու՞ր, քանի՞, քանի՞սը, քանի՞երորդ:

 Հարաբերական դերանունները նույն հարցական դերանուններն են, որոնք, սակայն, արտահայտում են ոչ թե հարցում, այլ մի նախադասություն կապում են մյուսին:

Որոշյալ դերանուններն են՝ ամբողջ, ամեն, ամեն մի, բոլոր, յուրաքանչյուր, ողջ, համայն, ամենայն, ամբողջը, ամենը, ամեն ինչ, ամեն մեկը, ամեն ոք, ամենքը, բոլորը, յուրաքանչյուրը, յուրաքանչյուր ոք, ողջը:

 Անորոշ դերանուններն են` ինչ-որ, ինչ-ինչ, ոմն, մեկը, մեկնումեկը, մի, մի քանի, մի քանիսը, ուրիշ, այլ, այսինչ, այնինչ, որոշ, որևէ, ովևէ, երբևէ, երբևիցե, որևիցե:

 Ժխտական դերանուններն են` ոչ ոք, ոչինչ, ոչ մի, ոչ մեկը:

Առաջադրանքներ:

1. Ես, դու,  նա դերանունները գործածել հետևյալ կապերի հետ:
Հետո, պես, հետ, համար, մոտ, առաջ, նման, վրա, փոխարեն:

Իձնից հետո արի, նրանից հետո արի, ես հետո կգամ։

ինձ պես քայլի, նրա պես քայլի, ես նրա պես եմ քայլում։

ինձ խանգառում ես հետ կագնիր, ես հետ կգնամ, նա հետ է գալիս։

ինձ համար դուռը կփակես, նրա համար դուռը փակիր, ես քեզ համար ամենինչ կաննեմ։

ինձ մոտ արի, նրա մոտ հեռախոս կա, ես ինձ մոտ հեռախոս ունեմ։

ինձնից առաջ մարդիկ են քայլում, նրան հարձրա կարող է միքիչ առաջ գնա, ես առաջ գնացի։

ինձ նման կարող ես անել, նրա նման կարող ես անել, ես վախում եմ նրա նման։

ինձ վրա ինջոր բան կա, նրա վրա բան կա, ես

2. Կազմել բաղադրյալ բառեր ինքն, յուր, ես բառերով:

3.Բոլոր, որևէ, ինչ-ինչ, ոչ մի, յուրաքանչյուր, ողջ, ոմն, որոշ դերանունների հետ գործածել եզակի կամ հոգնակի թվով գոյականներ;

1. Կետերը փոխարինիր համապատասխան ժխտական դերանունով:
Աղմուկի մեջ ոչվոք չէր լսում նրան, ոչմեկի մտքով չէր անցնում, որ աղջկա սիրտը թրթռում է սիրուց:

Թշնամին կգա կավերի, և չի մնա էլ ոչինչ:

Դեղին տերևն ընկավ քարին, ոչմի շշուկ չլսվեց:

Ժրության վրա ոչ մեկը այնքան ապուշ չի կտրում, որքան ծույլ մարդը:

Շատ տեսնել և ոչինչ չունենալ, նշանակում է ունենալ հարուստ աչքեր և աղքատ ձեռքեր:

Նա ոչմեկից ահ չուներ, բացի հորից:

2. Ինչ, որտեղ, ինչպես, ով դերանունները նախադասությունների մեջ գործածիր մի դեպքում որպես հարցական, մյուս դեպքում` որպես հարաբերական դերանուն:

3.Փակագծում տրված գոյականներն ու բայերը համաձայնեցրո՛ւ ընդգծված դերանունների հետ:

Ոչ ոք (երգել), բոլորը (լսել) անտառի երգը:

Ոչ մեկը (համարձակվել) խոսել, նա այնքա˜ն բարկացած էր:

Բոլոր (աշխատակից) նա լավ է վերաբերվում:

Բոլորին (հրավիրել) ծննդյան տարեդարձին:

Կարծես թե ամբողջ (քաղաք) նրա մասին (խոսել):

Ամբողջը (դառնալ) կրակի բաժին:

Յուրաքանչյուրը միջադեպը (մեկնաբանել) յուրովի:


4.Կետերի փոխարեն գրի՛ր մենք  անձնական դերանվան համապատասխան ձևերը՝ մեր, մեզ մեզնից, մեզնով:

…քաղաքում հիմա շատ բան է փոխվել:
Երկար ժամանակ … պատմում էր, թե որտե՛ղ է եղել և ինչե՛ր է տեսել:
Հիմա նա… հեռու է հազարավոր կիլոմետրերով:
Գրում է, թե … է ապրում ու … սպասելով է անցկացնում ժամանակը:
Մի  քանի տարի… տանը ապրեց:
Տատս … բողոքում է, բայց առանց … էլ չի դիմանում:

5.Կետերը փոխարինի՛ր մի դեպքում համապատասխան հարցական, մյուս դեպքում՝ հարաբերական դերաննուններով: Ուշադրություն դարձրո՛ւ կետադրությանը:

Ով, ինչ, երբ, որտեղ, ինչքան:

….է ջուր հավաքվում այս փոսում:
Ինձ հետաքրքրում է, թե …է  ջուր հավաքվում այս փոսում:
…պետք է անեն՝ տարածքի գեղեցկությունը պահպանելու համար:
Իրենք էլ չգիտեն, թե …  պետք է անեն տարածքի գեղեցկությունը պահպանելու համար:
…պետք է վերականգնի հատված անտառները:
Ձեզ հարց տվե՞լ եք, թե …պետք է վերականգնի հատված անտառները:
…ժամանակ է պետք՝ ամեն ինչ վերականգնելու համար:
Ճարտարապետին հարցնում են, թե ….ժամանակ է պետք ամեն ինչ վերականգնելու համար:
…այդպես գրավեց  քո ուշադրությունը:
Ցո՛ւյց  տուր տեսնեմ , թե … .այդպես գրավեց  քո ուշադրությունը:
… ես պատմելու քո վերջին ճամփորդության մասին:
Գոնե ասա՛, թե … ես պատմելու քո վերջին ճամփորդության մասին:

6.Փակագծում տրված գոյականներն ու բայերը համաձայնեցրո՛ւ ընդգծված դերանունների հետ:

Ոչ ոք (լսել), թե որտեղի՛ց  են գալիս ոտնաձայները:

Ոչ մեկը (փորձել) բարձրաձայնել, բոլորը լուռ (նայել):

Բոլոր (ճանապարհ) մի տեղ (տանել) :

Բոլորը (հավաքվել) եկեղեցու բակում:

Կարծես թե ամբողջ (քաղաք) հրապարակ (լցվել):

Ամբողջը (ոչնչանալ) մեկ օրում:

Թեման մնում է նույնը։

Առաջադրանքներ՝ 70ա,բ;75բ;76ա;77